W Ministerstwie Rozwoju i Technologii zakończyły się prekonsultacje dotyczące fundacji rodzinnej – instytucji, która w niezwykle krótkim czasie stała się ważnym elementem planowania sukcesyjnego w wielu polskich firmach. Nasza Kancelaria towarzyszy Państwu w tym procesie od pierwszych dni obowiązywania ustawy, obserwując, jak teoretyczne dotąd przepisy stają się kluczowym narzędziem służącym nie tylko skutecznej sukcesji, ale przede wszystkim sprawnemu zarządzaniu majątkiem.

Dlatego też nie traktujemy tych konsultacji wyłącznie jako procedury urzędowej. To realna szansa na wypracowanie rozwiązań, które zamiast mnożyć wątpliwości, będą wspierać stabilność i bezpieczeństwo Państwa firm i majątku.

Poniżej przedstawiamy rzetelną analizę kluczowych zagadnień, które stały się osią debaty w trakcie trwającego przeglądu przepisów. Warto podkreślić, że zdecydowana większość zgłoszonych postulatów to propozycje słuszne, stanowiące bezpośrednią odpowiedź na bariery zidentyfikowane przez praktyków w pierwszym okresie obowiązywania ustawy.

Analiza kierunkowa planowanych zmian – kluczowe obszary systemowe

Z analizy zestawienia uwag z prekonsultacji wynika, że postulaty zgłaszane przez środowiska prawnicze, organizacje przedsiębiorców oraz instytucje finansowe koncentrują się wokół pięciu głównych obszarów:

1.  Reforma systemu rejestracji fundacji rodzinnych

Obecny model koncentracji spraw rejestrowych w jednym wydziale Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim okazał się barierą hamującą procesy sukcesyjne. Średni czas oczekiwania na wpis, sięgający obecnie 12–18 miesięcy, de facto ogranicza możliwość sprawnego korzystania z fundacji bezpośrednio po jej powołaniu.

▪︎ decentralizacja i elektronizacja: proponuje się włączenie fundacji do systemu KRS, co umożliwiłoby rozpoznawanie wniosków przez sądy rejonowe w całej Polsce oraz pełne przejście na obieg elektroniczny (systemy PRS/S24). Jest to postulat o kluczowym znaczeniu dla pewności obrotu i terminowości procesów sukcesyjnych i reorganizacyjnych.

▪︎ pewność firmy: proponuje się utworzenie ogólnopolskiego wykazu nazw fundacji rodzinnych, co wyeliminowałoby ryzyko sporów o firmę fundacji już na etapie sporządzania aktu założycielskiego.

2. Redefinicja zakresu działalności gospodarczej (art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej)

Kluczowym wyzwaniem dla fundatorów pozostaje niejasna granica między dozwoloną a niedozwoloną działalnością gospodarczą, co rodzi ryzyko sankcyjnego opodatkowania stawką 25% CIT.

▪︎ obiektywizacja kryteriów: proponuje się zastąpienie subiektywnego badania „celu nabycia mienia” sztywnymi terminami. Wprowadzenie okresu lock-up (np. 24 miesiące) pozwoliłoby fundacji na bezpieczne zbywanie aktywów bez ryzyka zakwestionowania charakteru transakcji przez organy skarbowe. Wprowadzenie obiektywnych cezur czasowych to słuszny kierunek, który znacząco zwiększy przewidywalność skutków podatkowych planowanych inwestycji.

▪︎ poszerzenie katalogu aktywów (w tym obrót walutą): uwagi obejmują wyraźne dopuszczenie inwestowania w kryptoaktywa, metale szlachetne oraz dzieła sztuki. Kluczowym postulatem jest również umożliwienie swobodnego obrotu walutami obcymi (także w celu zarabiania na różnicach kursowych), bez obecnego ograniczenia do płatności związanych z bieżącą działalnością fundacji.

▪︎ finansowanie i najem: akcentowana jest konieczność doprecyzowania, że każda forma najmu nieruchomości oraz finansowanie podmiotów powiązanych kapitałowo mieszczą się w ustawowych ramach działalności fundacji.

3. Stabilizacja funduszu założycielskiego i struktury majątkowej

Praktyka pierwszych lat obowiązywania ustawy o fundacji rodzinnej ujawniła potrzebę doprecyzowania zasad dotyczących funduszu założycielskiego (kapitału początkowego):

▪︎ transparentność wnoszenia majątku: proponuje się wprowadzenie obowiązku dokumentowania faktycznego pokrycia funduszu (np. poprzez wyciąg bankowy) już na etapie składania wniosku o wpis do rejestru. To rozwiązanie wzmocni wiarygodność fundacji w obrocie profesjonalnym.

▪︎ podwyższenia progu: analizowany jest postulat podniesienia minimalnego progu funduszu założycielskiego, co ma zapobiegać tworzeniu struktur mających na celu jedynie doraźne korzyści podatkowe.

4. Bezpieczeństwo obrotu i reprezentacja organów

Wątpliwości wokół statusu fundacji „w organizacji” oraz zasad reprezentacji w umowach z członkami zarządu (art. 23 w zw. z art. 63 ustawy o fundacji rodzinnej) wpływają na pewność obrotu prawnego.

▪︎ ciągłość reprezentacji: postuluje się przyznanie zarządowi pełnych kompetencji do działania przed wpisem do rejestru, co ma szczególne znaczenie w przypadku fundacji tworzonych w drodze testamentu.

▪︎ czynności z członkiem zarządu: proponuje się jednoznaczne przesądzenie, że zasady reprezentacji przez radę nadzorczą lub pełnomocnika stosują się także do fundacji w organizacji (obecnie brak jednolitości w doktrynie).

▪︎ rozwiązania sanacyjne: proponuje się wprowadzenie przepisów, które z mocy prawa uznałyby za ważne czynności dokonane z błędną reprezentacją (która mogła być efektem niejasnych przepisów ustawy w pierwotnym brzmieniu) w początkowym okresie jej funkcjonowania. Ustabilizowałoby to sytuację prawną wielu podmiotów i pozwoliłoby uniknąć masowego problemu nieważności umów darowizny aktywów do fundacji rodzinnej w organizacji.

5. Stabilność prawa, relacje rodzinne i repatriacja kapitału do Polski

Fundacja rodzinna jako narzędzie wielopokoleniowe wymaga szczególnych gwarancji niezmienności prawa oraz mechanizmów ułatwiających budowanie polskiego kapitału.

▪︎ gwarancje co do zasad opodatkowania: postuluje się ustawową gwarancję niezmienności zasad opodatkowania fundacji przez okres co najmniej 5 lat, co jest niezbędne dla budowania długoterminowego zaufania.

▪︎ sprowadzenie do Polski aktywów zagranicznych: kluczowym postulatem jest stworzenie przepisów umożliwiających neutralny podatkowo transfer mienia z zagranicznych trustów i fundacji do polskiej fundacji rodzinnej. Rozwiązanie to pozwoliłoby na powrót kapitału, który dotychczas – wobec braku odpowiednich instytucji w Polsce – był lokowany za granicą.

▪︎ relacje rodzinne i działalność charytatywna: analiza uwag ujawnia potrzebę skorygowania pewnych nierówności podatkowych. Proponuje się potwierdzenie, że fundacja założona wspólnie przez małżonków powinna być traktowana podatkowo tak, jakby została założona przez jednego fundatora (pełne zwolnienie z PIT dla osób z „grupy zero” względem obu współmałżonków). Równolegle postuluje się dopuszczenie wspierania przez fundację organizacji pożytku publicznego w ramach działalności charytatywnej przy zastosowaniu stawki 15% CIT.

▪︎ prywatność beneficjentów i ochrona majątku: podnoszona jest kwestia ochrony danych adresowych beneficjentów oraz nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, tak aby świadczenia z fundacji zasilały majątek osobisty beneficjenta, chroniąc kapitał przed rozproszeniem.

Co dalej? Harmonogram zmian i perspektywa 2027 r.

Zakończenie etapu prekonsultacji to dopiero początek drogi legislacyjnej. Z perspektywy zarządczej kluczowe jest zrozumienie, że zmiany – szczególnie te o charakterze podatkowym – nie będą miały charakteru natychmiastowego. Realnym momentem wejścia w życie nowych zasad jest najwcześniej 1 stycznia 2027 r. lub nawet 2028 r.

Wynika to z rygorystycznego harmonogramu prac oraz specyfiki prawa podatkowego:

▪︎ proces legislacyjny: po opracowaniu projektu ustawy i przejściu przez konsultacje publiczne, dokument trafi do sejmu prawdopodobnie jesienią 2026 r. Prace parlamentarne, poprawki senatu oraz oczekiwanie na podpis prezydenta zajmują zazwyczaj kilka miesięcy.

▪︎ termin publikacji: przepisy podatkowe, aby mogły obowiązywać od nowego roku, muszą zostać opublikowane w Dzienniku Ustaw do końca listopada roku poprzedzającego. Przy obecnym stopniu zaawansowania prac, zachowanie tego terminu w 2026 roku będzie wymagało bardzo dużej dyscypliny legislacyjnej.

▪︎ charakter zmiany: trwające prace nie są jedynie punktową korektą. To próba odpowiedzi na pytanie, czy fundacja ma służyć wyłącznie sukcesji, czy również długoterminowemu budowaniu kapitału. Jest to debata o modelu odpowiedzialnego właścicielstwa i o tym, jaką przestrzeń do podejmowania racjonalnych decyzji inwestycyjnych mają stwarzać przepisy prawa.

Dla fundatorów i zarządów płynie stąd jeden wniosek: fundacja rodzinna nie może być projektowana jako rozwiązanie doraźne. To struktura, która ma funkcjonować w zmieniającym się otoczeniu prawnym i rynkowym. Dlatego decyzje dotyczące jej statutu, celu oraz mechanizmów zarządzania muszą opierać się na stabilnych założeniach systemowych, a nie na krótkoterminowych interpretacjach.

Jako Kancelaria będziemy na bieżąco monitorować każdy etap procesu legislacyjnego i informować Państwa o postępach prac nad nowelizacją. Zachęcamy także do dzielenia się swoimi spostrzeżeniami i uwagami.